Rutte verontschuldigt zichzelf noch

De Nederlandse minister-president Mark Rutte heeft het parlement in Den Haag verteld dat hij zich niet officieel zal verontschuldigen voor de slavernij en de Nederlandse rol in de slavenhandel tussen de 17e en 19e eeuw, wat volgens hem zou leiden tot “polarisatie”, omdat je de levenden van nu niet “verantwoordelijk kan stellen voor het verleden”.

De regeringsleider stelde dat Nederland wat betreft racistisch geweld niet te vergelijken is met de Verenigde Staten, maar betreurde dat het in de huidige Nederlandse samenleving “ook van belang is welke huidskleur iemand heeft”.

De oplossing ligt volgens hem echter niet in het verontschuldigen voor de slavernij, maar in “begrip en empathie”, waarbij men oppast om “mensen niet als racisten te bestempelen als ze dat niet zijn of willen zijn”, een waarschuwing die ook door de extreemrechtse Geert Wilders werd uitgesproken, die de antiracisme-activisten ervan beschuldigde dat ze “doen alsof er een groot probleem is” in Nederland.

Waarom zijn het parlement, de media en de raden van bestuur van bedrijven dan zo blank, zo ongedifferentieerd”, vroeg GroenLinks leider Jesse Klaver in een parlementaire confrontatie met Wilders, waarin de populist antwoordde dat hij zijn collega’s die vraag moest stellen omdat “ze bij GroenLinks allemaal witter zijn dan melk”.

Het eerste deel van het debat van deze week, waarin de parlementsleden spraken over discriminatie en racisme in het land, werd gevolgd door een discussie waarin Rutte verzekerde dat hij niet van plan was een institutionele verontschuldiging te vragen voor de rol die de Nederlanders op dat moment in de slavenhandel speelden, een idee dat door twee van de vier partijen die de regeringscoalitie vormden in het parlement werd geopperd.

Hoewel hij dit gezamenlijke verzoek van de ChristenUnie (CU) en de Progressieven (D66) niet als “vreemd” beschouwt, is de liberale Rutte van mening dat de huidige maatschappij niet schuldig is aan de verschrikkingen van het verleden en is hij van mening dat een verontschuldiging namens hen “de sociale polarisatie zou kunnen vergroten”.

“Ik begrijp de petitie en ik weet wat een officiële verontschuldiging kan betekenen. Maar de vraag is: kunnen mensen die nu leven verantwoordelijk worden gehouden voor iets dat in het verleden is gebeurd? Sommige mensen zouden dat pijnlijk kunnen vinden,” betoogde de minister-president.

De leider van de Progressives (D66), Rob Jetter, rechtvaardigde dat veel Nederlanders afstammen van zwarten die op de plantages van de ex-koloniën werden uitgebuit, zoals in Suriname, en zei dat “het risico van polarisatie” niet het onderwerp van het debat moet zijn, maar de “pijn die zwarte Nederlanders nog steeds voelen” over de geschiedenis.

De uitvoerende macht richtte een speciale commissie op om onderzoek te doen naar slavernij en de gevolgen daarvan voor Nederlanders met een oorsprong in die slavernij en sloot niet uit dat zij, na het zien van de conclusies van het onderzoek, zou kunnen overwegen om een officiële verontschuldiging aan te bieden, omdat het “debat nog niet voorbij is”. Voorlopig is het “nee” de huidige positie.

Rutte, die in de vorige zittingsperiode “diepe spijt en berouw” had over de slavernij, vindt dat “genoeg”, terwijl de directeur van het Nederlands Slavernij-erfgoedinstituut (Ninsee), Urwin Vyent, vindt dat “niet verontschuldigen alleen polariseren” en ziet Rutte’s argument als “zeer verdraaide redenering” om zich niet te verontschuldigen.

“Natuurlijk bent u niet verantwoordelijk voor wat uw voorouders honderden jaren geleden deden, maar u bent wel verantwoordelijk voor de erfenis die u hebt geërfd,” zei hij, terwijl hij eraan herinnerde dat koning Willem Alexander zich in maart verontschuldigde voor “buitensporig geweld” door Nederland in Indonesië in de jaren veertig, en de regering zich in januari verontschuldigde voor haar gedrag tijdens de Holocaust.

Kathleen Ferrier, dochter van de eerste president van het onafhankelijke Suriname (Johan Ferrier), zei dat ze “zeer onder de indruk” was van het betoog van Rutte en vertelde het Nederlandse dagblad Trouw dat verontschuldigingen “helemaal niet polariseren, maar juist een genuanceerder debat creëren” en het land in staat stellen “de confrontatie aan te gaan met het verleden” van de slavernij die het had.

Pogingen om vrede te sluiten met dit deel van het verleden zijn in Nederland niet erg succesvol geweest en de verschillende debatten van deze week hebben duidelijk gemaakt hoe moeilijk het is om de kwestie van de slavernij aan te pakken.